Osmanlı Arşivlerinde İkizdere Belgeleri

11.02.2018

326 Kişi Okumuş

0 Yorum

Osmanlı Arşivlerinde İkizdere Belgeleri

Aşağıda 1844-1913 yılları arasında Rize’ye Ferman adlı eserde yer alan Osmanlı belgeleri içinde İkizdere konulu içerikler bulunmaktadır. Bu içeriklerde İkizdere’de nüfus, İkizdere bölgesinin kaza oluşu, eşkiyalık olaylarına ilişkin fermanlar, Kura-yi Seba’nın ileri gelen kişileri, kar ve çığ olayları gibi bazı kayıtları bulacaksınız.

Ankara Rize Dernekleri Federasyonunun Kültür ve Turizm Bakanlığı katkılarıyla yayınladığı, Rize’ye Ferman Osmanlı Arşivlerinde Rize Belgeleri adlı eserden İkizdere ile ilgili Osmanlı belgelerinde yer alan içerikleri olduğu gibi paylaşmaktayım. Bu derleme ve paylaşımdaki amacım, İkizdere için geçmişi merak edenlere bir nebze yardımcı olabilmek ve onlara gerçek belgelerin sesini yorumsuz olarak duyurabilmektir.

Kaza-i Rize İkizdere köylerinde genel (erkek) nüfus verileri 1844

Yıl: 1844, Belge: NFS.d, 1172- 8,9,10

Karye-i Komes (Şimşirli), 193

Karye-i Kafkame Rimakorum (Çağrankaya), 270

Karye-i Vane (Ilıcaköy), 92

Karye-i Ethone (Gürdere), 98

Karye-i Mize (Rüzgarlı), 77

Karye-i Vilkü (Yağcılar), 55

Karye-i Homeze (Demirkapı), 150

Karye-i Manle ve Kapse (Kırazlı ve Ihlamur), 197

Karye-i Kolyav (Bayırköy), 75

Karye-i Haba (Çataltepe), 54

İkizdere bölgesinin ayrı bir kaza oluşu 1853

Yıl: 1853, Belge: İ.MVL,272/10521-7

Rize Kazası’nda görülen bazı sorunların çözümü ve artan eşkiyalık olaylarının önüne geçilmesi için, Erzurum’un İspir Kazası’na bağlı olan İkizdere bölgesinin, ayrı bir kaza olarak teşkilatlandırılması , buraya müdür ve memurlar atanması ve yeteri kadar korucu gönderilmesi yönünde Meclis-i Vâlâ tarafından alınan karar üzerine, gereğinin yapılması konusunda yazılan Padişah (Abdülmecid) iradesi. (24 Mayıs 1853)

Yine aynı numaralı belgede:

Rize Kazası taraflarında asayışın tam sağlanabilmesi ve eşkiyanın durdurulabilmesi için, Erzurum’un İspir Kazası’na bağlı olan İkizdere bölgesi ile Rize’nin Kafkame Deresi (İkizdere Çayı ile Kireçli, Soğanlı, Meles, Göl, Gökçar ve Başköy dereleri güzergahları) bölgesi, Belkü (Velkü, Yağcılar), Kono (Gülderen, Hayrat), Varda (güneyce) ve Cemil (Ortaköy) köylerinin birleştirilerek yeni bir kaza oluşturulması kararlaştırıldığından, gereğinin yapılması ve ihtiyaç duyulan ödeneğin karşılanması konusunda, Sadaret’ten (Başbakanlık) gönderilen emir (15 Haziran 1853) yerlamaktadır.

Of, İkizdere ve Hemşin Kazalarının bir kaymakamlık haline getirilmesi 1856

Yıl: 1856, Belge: A.NKT.NZD, 183/17

Eşkiyanın ortadan kaldırılabilmesi ve huzurun tam olarak sağlanabilmesi amacıyla; Of, İkizdere ve Hemşin kazalarının bir kaymakamlık haline getirilmesi ve Rize Kazası’na bağlanması için Meclis-i Vâlâ’da alınan karar üzerine gereğinin yapılması konusunda, Sadaret’ten (Başbakanlık) Maliye Nezareti’ne ( Maliye Bakanlığı) gönderilen yazıyı (25 Nisan 1856) İçermektedir.

İkizdere bölgesinde eşkiyalık ve yol kesme olaylarının önlenmesi 1856

Yıl: 1856, Belge: İ.DH, 355/23412-1

Rize Kazası’nın İkizdere bölgesinde meydana gelen eşkiyalık ve yol kesme olaylarının artık önlendiği, suçluların yakalanarak mahkemeye sevkedildiği, önceki yıllarda toplanamayan verginin tahsil edildiği, hem Rize Kazası Müdürü Mehmed Bey’in hem de Erzurum Valisi Vecihi Paşa’nın bu hususlarda önemli gayretler gösterdiği, bölge halkının da zaten huzur ve asayişten başka bir şey istemediği konusunda, Vali Mehmed Nesim Paşa tarafından Sadaret’e (Başbakanlık) gönderilen raporu (3 Ağustos 1856) içermektedir.

İkizdere Kazası’nda nüfus sayım işlemi ve askere alma uygulaması 1860

Yıl: 1860, Belge:İ.DH, 458/30477-11

Yeni teşkil edilen İkizdere Kazası’nda nüfus sayımı işleminin tamamlandığı, askere alma uygulamasında ise uygun olan her on kişiden birinin Tersâne-i Âmire (İstanbul Tersanesi) emrinde silah altına alınması için Padişah katından bir ferman yazılmasının gerektiğinin Sadaret (Başbakanlık) makamına bildirilmesi üzerine, bu konuda bir ferman hazırlanması ve gereğinin yapılması konusunda yazılan Padişah (Abdülmecid) iradesini (21 Temmuz 1860) içermektedir.

Kura-yi Seba (İkizdere) Nahiyesi’nde ileri gelen kişilerin isim listesi 1880

Yıl: 1880, Belge: Y.PRK.UM, 2/40-8/3b,4a,4b

Rize Kazası İkizdere Nahiyesi’nde ileri gelen kişilerin isimlerini gösterir liste:

Büberoğlu Hacı Habib Ağa – Çok zengin, çok sevilen ve sayılan bir kişi

Büberoğlu Tufan Ağa – Zengin, sevilen ve sayılan bir kişi

Kotavoğlu Mehmed Ali Ağa – Zengin, sevilen ve sayılan bir kişi

Biraderi Mehmed Ağa – Zengin, sevilen ve sayılan bir kişi

Şeyh Hacı Osman Efendi – Zengin değil, çok sevilen ve sayılan bir kişi

Ekşioğlu Ali Ağa – Zengin, çok sevilen ve sayılan bir kişi

Biraderi Mehmed Ağa – Zengin, çok sevilen ve sayılan bir kişi

Atmacaoğlu Hacı Ali Ağa – Çok zengin, bilinen bir kişi

Kura-yi Seba Nahiyesi 1877, 1878 ve 1879 erkek nüfusu

Yıl: 1880, Belge: Y.PRK.UM,2/40-6

Tahrir-i Emlak Dairesi (Mal Müdürlüğü) tarafından hazırlanan, Rize Sancağı’na ait 1877, 1878 ve 1879 yılları erkek nüfusu verileri. (7 Eylül 1880)

1877 Kura-yi Seba Nahiyesi nüfusu (erkek) 5.590

1878 Kura-yi Seba Nahiyesi nüfusu (erkek) 5.589

1879 Kura-yi Seba Nahiyesi nüfusu (erkek) 5.580

İkizdere Nahiyesi genelinde kar kalınlığı 6 arşın (yaklaşık 5 metre) ve çiğ düşmesi 1896

Yıl: 1896, Belge: Y.PRK.Zb, 17/28

İkizdere Nahiyesi genelinde kar kalınlığı 6 arşını (yaklaşık 5 metre) geçtiği, çiğ düşmesi sonucunda Cimil Ortaköy’de 45 ev, 5 değirmen ve 1 camiin yıkıldığı, çığ altında kalan 180 kişiden ancak 50 kişinin kurtarılabildiği, 600 baş hayvanın da telef olduğu; Cimil Başköy’de ise yine çiğ düşmesi sebebiyle 5 samanlık, 4 ahır, 2 değirmen, 1 köprü ve 1 evin yıkıldığı, burada can kaybı bulunmadığı, ancak 40 baş hayvanın telef olduğu konusunda Zaptiye Nezareti’ne (Polis Bakanlığı) gönderilen telgrafı (23 Şubat 1896) içermektedir.

Türkçe olmayan köy isimlerinin değiştirilmesi 1913

YIL:1913, Belge: DH.İD, 97-2/25-2

Yeni İsmi Eski İsmi Değiştirilme Sebebi

Ayvalık Kabse-i Rize Köyün ayvası meşhurdur

Ballıköy Andırosti Köyün balı meşhurdur

Bayırköy Kolyav –

Cevizlik Bilakurum Köyün cevizi meşhurdur

Cimil Cimil Başköy –

Çağrankaya Kafkame Böyle bilinir

Çamlık Köhser-i Süfla Köyde büyük bir çamlık vardır

Çataltepe Haba-yi Süfla Köydeki tepenin adıdır

Demirkapı Homeze Köydeki bir yerin adıdır

Dereköy Velkü-yi İspir Köydeki derenin adıdır

Diktaş İksenit Köydeki bir taşın adıdır

Eskice Haba-yi Ulya –

Gölyayla Kabahor Köyün diğer adıdır

Hacışeyh Varda Ünlü şeyhlerden biridir

Ihlamur: Kabsei-i Of -Ihlamur ağaçları çoktur

Ilıca: Vane – Köyde bir ılıca vardır

İşkencederesi: Ethone – Köydeki derenin adıdır

Kırazlı: Manle – Kırazı meşhurdur

Kozluköy Mahura –

Köseli Andır-i Süfla Bu isimle de anılır

Meşe Batran Köydeki ormanın adıdır

Paşaköy: Cimil Ortaköy –

Rüzgarlı:  Mize – Çok rüzgar alır

Sivrikaya: Köhser-i Ulya – Köydeki bir kayanın adıdır

Şimşirköy: Komes – Şimşir ağacı çoktur

Taşlıköy: Andır-ı Ulya –

Tulumpınar:  Tulumpınar Değiştirilmedi

Yağcılar:  Velkü-yi – Rize Köyün yağı meşhurdur

Yerelma:  Cevatoz – Yerelması meşhurdur

Yetimhoca: Cimil-i Süfla – Alimlerden biridir (15 Ekim 1913)

Kaynak: Rize’ye Ferman, Osmanlı Arşivlerinde Rize Belgeleri, Ankara 2011 .

(T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü proje ekibi tarafından hazırlanmış, Ankara Rize Dernekleri Federasyonu ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Katkılarıyla yayınlanmıştır.)

 

Kaynak: İbrahim COŞKUN Ankara 2012

Aşağıda 1844-1913 yılları arasında Rize’ye Ferman adlı eserde yer alan Osmanlı belgeleri içinde İkizdere konulu içerikler bulunmaktadır. Bu içeriklerde İkizdere’de nüfus, İkizdere bölgesinin kaza oluşu, eşkiyalık olaylarına ilişkin fermanlar, Kura-yi Seba’nın ileri gelen kişileri, kar ve çığ olayları gibi bazı kayıtları bulacaksınız. Ankara Rize Dernekleri Federasyonunun Kültür ve Turizm Bakanlığı katkılarıyla yayınladığı, Rize’ye Ferman Osmanlı Arşivlerinde Rize Belgeleri adlı eserden İkizdere ile ilgili Osmanlı belgelerinde yer alan içerikleri olduğu gibi paylaşmaktayım. Bu derleme ve paylaşımdaki amacım, İkizdere için geçmişi merak edenlere bir nebze yardımcı olabilmek ve onlara gerçek belgelerin sesini yorumsuz olarak duyurabilmektir. Kaza-i Rize İkizdere köylerinde genel (erkek) nüfus…
Lütfen Konuyu Yan Taraftaki Yıldızlar İle Değerlendiriniz

Konu Değerlendirmesi

Okuyucu İlgisi - 93%
Bilgi Yeterliliği - 90%

92%

Toplam Puan

Lütfen Konuyu Yan Taraftaki Yıldızlar İle Değerlendiriniz

Kullanıcı Oyu: 4.45 ( 1 Toplam Oy)

YORUMLAR

İsminiz

 

E-Posta Adresiniz

Yorumunuz